Imam Muhsin Hendricks over solidariteit: "Mensen zijn bang voor de backlash vanuit de gemeenschap"

Geen enkele strijd kan in isolatie worden gewonnen. Dat is waarom de Internationale Dag tegen Holebi- en Transfobie dit jaar draait rond "Alliances for Solidarity". In dit licht wil Merhaba een aantal van haar bondgenoten - nationaal en internationaal - in de spotlight zetten. Na Landry Mawungu, is het de beurt aan Imam Muhsin Hendricks - stichter en directeur van Al Fitrah - een queer Moslimorganisatie in Kaapstad, die bouwt aan een beweging voor een all-inclusive en compassion-centered Islam.

Zuid Afrika is het enige land op het Afrikaanse continent waar LGBTI personen grondwettelijk beschermd zijn. Desondanks worden LGBTI personen met nog veel problemen geconfronteerd, waaronder ook homofoob en transfoob geweld. Watt zijn de specifieke uitdagingen en problemen waarmee de mensen die naar Al Fitrah komen, geconfronteerd worden? 

Ik denk dat Zuid-Afrika inderdaad min of meer het enige Afrikaanse land is waar wettelijke bescherming voor LGBTI personen vervat zit in de grondwet. Een adner land in Oost Afrika dat op dat vlak beleid ontwikkelt is Kenia, maar zijn hebben nog een lange weg te gaan.

Er is inderdaad een grote kloof tussen het wettelijke kader, en de attitudes van mensen in de dagdagelijkse realiteit, en het is een van onze bestaansredenen om die kloof te verkleinen. Al Fitrah werkt in een niche domein, namelijk LGBTI en Islam. De meerderheid van de moslims in Zuid-Afrika wonen geconcentreerd in de grote steden, waar ze samen meer dan 15% van de bevolking vormen. Ons werk is dus geconcentreerd in die steden. Door te werken aan een mentaliteitswijziging bij molsims, hopen we homofobie te verminderen en mensen beter te informeren over LGBTI rechten. 

Wat doet Al Fitrah precies? 

Ons werk behelst verschillende domeinen. Op individueel niveau helpen met LGBTI moslims hun geloof te verzoenen met hun seksuele orientatie of gender identiteit.  Op gemeenschapsniveau geven we trainingen rond islam, seksuele orientatie en gender identiteit. In beide gevallen geven we moslimgemeenschappen toegang tot belangrijke informatie waar ze anders geen toegang tot hebben.  

Ik wil het graag even hebben over dat individuele niveau. Wat doe je precies om LGBTI moslims te empoweren?

We geven eerst en vooral begeleidingssessies. Ongeveer 90% van de queer moslims die naar ons komen, doen dat omdat ze hun geloof willen verzoenen met hun seksuele orientatie of gender identiteit. In tweede instantie, willen ze zich ook geaccepteerd en gevierd voelen binnen hun families, maar zijn ze bang dat ze verstoten zullen worden door hun families. Dus we doen ook regelmatig familieinterventies.

Om queer moslims te helpen hun geloof te verzoenen met hun seksuele geaardheid of gender identiteit, hebben we een drie maand durend persoonlijk empowerment programma ontwikkeld. Binnen de training leren mensen hun persoonlijke narratieven te analyseren, en te onderzoeken welke omstandigheden geleid hebben tot hun huidige situatie. Daarna worden ze gevraagd om te bekijken of ze de mensen die hen kwaad hebben aangedaan kunnen vergeven. Daarna werken ze rond het verzoenen van hun geloof, gender identiteit en seksuele orientatie, en het programma eindigt met een aantal motivatiesessies die hen helpen zichzelf heruit te vinden, en onafhankelijk en zelfredzaam te zijn. 

Het programma is in 90 tot 95 % van de gevallen succesvol, in de zin dat de meeste queer moslims hun plaats in de samenleving terugvinden: sommigen komen uit de kast, sommigen trouwen, en velen hebben meer zelfvertrouwen, wat een van de doelstellingen is van het programma. 

En hoe is het gemeenschapswerk van Al Fitrah georganiseerd?

We hebben een tweedaagse basis workshop die focust op het feit dat islam inclusief is, met een centrale plaats voor "medeleven". Daarenboven hebben we oook een workshop over islam, seksuele orientiatie en gender identity die meer focust op theologische argumenten voor homoseksualiteit. En tot slot hebben we een tweedaagse workshop over islamitisch extremisme, die mensen bewust wil maken van het feit dat bepaalde persoonlijke en politieke agenda's de macht van religie misbruiken en religieuze teksten manipuleren tegen queer mensen. 

In het verleden boden we deze workshops enkel aan als fysieke vormingen, maar vanaf later dit jaar zullen ze ook beschikbaar zijn als online trainings, die mensen kunnen raadplegen vanuit verschillende delen van de wereld via onze website (www.al-fitrah.org.za).

Daarbovenop gaan we jaarlijks op zoek naar leidersfiguren binnen de LGBTI moslimgemeenschap in Oost- en Zuid-Afrika. Aan hen bieden we een intensieve training aan, om hun leiderschapscapaciteiten aan te scherpen, zodat ze activisten kunnen worden. 

Zijn er andere uitdagingen op het Afrikaanse continent, in vergelijking met wat je weet over Europa en de rest van de wereld? 

Het stijgend religieus fundamentalisme is een serieuze bezorgdheid op het Afrikaanse continent, net als het teruggrijpen naar de oude sodomie-wetten in bepaalde Afrikaanse landen. Beide versterken de angst die leeft onder queer mensen in de meeste van deze Afrikaanse landen.  Veiligheid wordt een prioriteit, zelfs in Zuid-Afrika. In de townships bijvoorbeeld, gebeurt het nog steeds dat lesbiennes worden vermoord of verkracht. Maar ik heb het meer specifiek over landen zoals Oeganda, Rwanda, Tanzania, enzovoort. De ernst an de situatie werd me heel erg duidelijk tijdens ons laatste annual retreat, dat dit jaar draaide rond veiligeid voor queer moslims, en waar vele AFrikaanse sleutelfiguren hun bezorgdheid uitten over veiligheid. 

 

 

 

 

"Het is gemakkelijk om een activist te zijn in de LGBTI sector als je religie als vijand ziet en niet werkt rond religieuze aangelegenheden. Maar van zodra je hiervan afstapt en wel rond religieuze thema's werkt, merk je dat mensen heel gevoelig en angstig reageren. Dat is een van de grootste struikelblokken."

 

 

 

 

Het IDAHOT thema van dit jaar is “Alliances for Solidarity”. Naar welk soort partnerschappen en allianties gaat Al Fitrah op zoek, om jullie missie te helpen realiseren? 

De voorbije jaren zijn we kieskeuriger geworden inzake de parterns waarmee we willen samenwerken. We zijn nu meer geinteresseerd in duurzame partnershappen die ons kunnen helpen onze doelen en beoogde impact waar te maken. We willen ook altijd van de partner weten hoe we hun werk het best kunnen ondersteunen met wat wij aanbieden. De komende vijf jaar zullen we vooral focussen op partnerschappen met religieuze leiders, religieuze instituties, queer moslim activisten en organisaties in Oost en Zuidelijk Afrika. 

Er zijn veel LGBTI organisaties binnen Afrika die vanuit grote moslimgemeenschappen komen, maar zij hebben niet noodzakelijk de vaardigheden en de know-how om met het islamitische gegeven om te gaan. Dat is waar wij hen in bijstaan: we gaan naar die organisaties en we bieden onze vaardigheden en expertise aan, en in ruil daarvoor leiden zij ons toe naar queer moslims die wij kunnen opleiden, zodat activist kunnen worden binnen hun eigen gemeenschappen.

Dus als ik het goed begrijp werken jullie niet enkel in Zuid-Afrika maar ook in andere Oost- en Zuid-Afrikaanse landen? 

Onze financiële steun is geconcentreerd in Oost- en Zuidelijk Afrika, dus we werken vooral in die regio's. Maar we hebben wel partners overal ter wereld. 

Met welke specifieke moeilijkheden word je geconfronteerd in je zoektocht naar partnerschappen en allianties in Zuid Afrika en daarbuiten?  

Ik merk dat er veel angst is. Het is gemakkelijk om een activist te zijn in de LGBTI sector als je religie als vijand ziet en niet werkt rond religieuze aangelegenheden. Maar van zodra je hiervan afstapt en wel rond religieuze thema's werkt, merk je dat mensen heel gevoelig en angstig reageren. Dat is een van de grootste struikelblokken. 

Waar zijn mensen dan precies bang voor? 

Ik denk dat ze bang zijn van negatieve reacties vanuit hun gemeenschappen, of om verstoten te worden door hun families. Om een voorbeeld te geven: er zijn andere queer imams in Zuid Afrika die tot religieuze gemeenschappen behoren, maar zij zullen nooit publiek uit de kast komen, omwille van de band die ze hebben met hun gemeenschap. Dus op dat vlak is het zeer moeilijk om partnerschappen aan te gaan met imams die niet bereid zijn om publiekelijk een standpunt in te nemen. Wanneer we kijken naar het spiritual Leaders Forum tijdens ons African Islamic Retreat,  dan is het elk jaar weer een strijd om heteroseksuele imams te overtuitgen om deel te nemen aan het forum. We weten dat velen onder hen de capaciteit hebben om zich te engageren op dat niveau, maar uit angst doen ze het niet. We blijven wel proberen: We houden hen op onze mailing lijst, sturen hen al onze materialen op. Soms worden we uitgenodigd voor hun eigen activiteiten, en dan gaan we daar ook naartoe, om relaties aan te knopen met hen.

Je praat vooral over religieuze leiders, maar benader je ook organisaties voor moslims? 

Er zijn progressieve moslimorganisaties, zoals de Muslim Student Organization, en de Muslim Youth Movement, maar we botsen daar op hetzelfde als bij de religieuze leiders: ze zijn niet klaar om het queer thema op te pakken. Toen ik een van die organisaties benaderde, bijvoorbeeld, vertelden ze me "we hebben een rode vlag gekregen van de moslimgemeenschap toen we vochten voor het recht voor vrouwen om het gebed te leiden en in dezelfde rij te staan als mannen voor het gebed. We zijn niet klaar voor een gender jihad." Het blijkt een zeer groot statement te zijn voor een organisatie om te zeggen "we steunen queer issues". De moslimgemeenschap is er nog niet klaar voor. 

Je hebt het over vrouwen en gender, werken jullie samen met organisaties van moslimvrouwen?

Er zijn organisaties, zoals Positively Muslims, die geleid worden door vrouwen, met wie we in het verleden hebben samengewerkt. We hebben ook gewerkt met de progressieve moskee in Cape Town, en de islamitische sociale welzijnsorganisatie, die helaas niet langer bestaat. Dus er zijn er wel een paar, maar het is minimaal in vergelijking met al de organisaties die rondom ons bestaan.  

Soms wordt Merhaba voor samenwerking, maar weigeren we omdat we het gevoel hebben dat het niet strookt met hoe wij werken. Hebben jullie bepaalde voorwaarden die vervuld moeten zijn om in een partnerschap te stappen? 

Absoluut. We hebben een reeks waarden op basis waarvan we de organisatie evalueren. Als we voelen dat bepaalde samenwerkingen en organisaties indruisen tegen onze waarden, dan zullen we er niet mee in zee gaan. 

De andere beslissende factor is ons strategisch plan. Elke vijf jaar hebben we een nieuw strategisch plan, dat ons helpt om op de uitkomsten te focussen. We willen geen samenwerking puur om de samenwerking: ze moeten ons helpen om onze doelen te realiseren. 

Hoe belangrijk is je interenationaal netwerk voor het werk dat je met Al Fitrah doet?
Organisaties kunnen niet in isolatie werken als ze tot betekenisvolle verandering willen komen in de samenleving, dus je moet samenwerken met andere bestaande organisaties. Netwerking is extreem belangrijk, net zoals conversaties en dialoog. Onze missie is om een globale samenleving te realiseren die vrij is van discriminatie op grond van religie, seksuele orientatie en gender identiteit, en er zijn veel aspecten die hieraan gerelateerd zijn. Wij werken maar rond één van die aspecten, met name religie. Het is dus noodzakelijk dat we samenwerken met andere organisaties, en de krachten verenigen in een bruisende gemeenschap die naar dat doel toewerkt. 

Is er een laatste ding dat je nog wil toevoegen waar we het nog niet over gehad hebben? 

Wij zijn nu al geruime tijd actief: al bijna twintig jaar zijn we bezig met deze vorm van activisme, en we hebben deel uitgemaakt van veel samenwerkingsverbanden, en sommigen ervan hebben niet gewerkt. Ik denk dat - voordat we op een mogelijk samenwerkingsverband springen - we heel erg duidelijk moeten zijn over de resultaten die we beogen. Als ik terugkijk, dan waren de meer succesvolle samenwerkingsverbanden die waar er duidelijkheid was over het einddoel.

Er is heel wat competitie, want in de sector vecht iedereen om donor geld. Maar als we kunnen focussen op de impact van datgene wat we willen creëren, dan zullen deze samenwerkingsverbanden veel meer succes kennen.