Dennis De Roover: Het licht van de Afrikaanse zon zien

Author: 
Dennis De Roover

Er zit mij iets dwars en dus is het goed om dat uit te spreken. Ik vind dat de westerse media een ongenuanceerd beeld schetsen van holebi- en transgenderrechten in Afrika. Het is alsof we de vooruitgang in Afrika niet willen zien, terwijl net over die vooruitgang berichten de Afrikaanse LGBT-gemeenschap sterker maakt.

Het viel me op tijdens de eindredactie van een van onze eigen online-artikels. Er stond een lijstje in waarin sprake was van 15 landen in Afrika waar homoseks niet strafbaar is. Na wat controle blijkt homoseks in werkelijkheid in 20 Afrikaanse landen niet strafbaar te zijn. We hebben dan ook dat aantal gepubliceerd. De incorrecte cijfers zijn nooit gepubliceerd. Spijtig genoeg zie ik op het internet wel regelmatig in recente artikels verouderde cijfers verschijnen die tenietdoen aan de vooruitgang die in Afrika wordt geboekt.

 

Het onderbelichte verhaal

Laat me een beeld schetsen, zoals het zelden in de westerse media aan bod komt…

In Kaapverdië is homoseks niet langer strafbaar sinds 2004. Meer dan een decennium legalisering van homoseks heeft een positief effect gehad: uit een recente enquête van AfroBaromètre bij 50.000 mensen in 33 Afrikaanse landen blijkt dat in Kaapverdië 74% van de respondenten aangeeft positief te staan tegenover personen die niet-heteroseksueel zijn. Kaapverdië prijkt daarmee helemaal bovenaan, nog voor Zuid-Afrika, dat in het westen vaak wordt gezien als progressiefste Afrikaanse land qua LGBT-rechten.

In 2006 opende het Constitutioneel Hof in Johannesburg het huwelijk in heel Zuid-Afrika voor personen van hetzelfde geslacht.

In 2012 haalde Lesotho homoseks uit de strafwet. De Democratische Republiek Sao Tomé en Principe, een kleine eilandstaat voor de westkust van Afrika, deed dat jaar hetzelfde.

In 2013 gaf ILGA-World, de wereldwijde koepel van holebi- en transgenderorganisaties, ruiterlijk toe dat ze in voorgaande rapporten homoseks in Benin ten onrechte had gecategoriseerd als illegaal. Het kwam door een misinterpretatie van een onofficiële vertaling van de strafwet. ILGA-World steekt veel energie en tijd in het zo correct mogelijk opvolgen van de mensenrechtensituatie van holebi’s en transgenders wereldwijd. Na controle kwam ILGA-World erop uit dat in Benin alleen een andere meerderjarigheid gold voor homoseksuele en lesbische seksuele contacten in vergelijking met heteroseksuele contacten. Een discriminatie natuurlijk, maar nog helemaal iets anders dan het strafbaar stellen van homoseks.

Sinds 2013 probeert Congolees politicus Steve Mbikayi homoseks uit de strafwet van de Democratische Republiek Congo te krijgen, maar kan daarbij niet rekenen op voldoende steun in de Congolese Nationale Assemblee.

Sinds juni 2015 zijn seksuele contacten tussen personen van hetzelfde geslacht niet langer strafbaar in Mozambique door de invoering van een nieuw strafwetboek.

In de Seychellen, de archipelstaat ten noorden van Madagaskar, maakt de regering naarstig werk van het schrappen van homoseks uit de strafwet. Ze wil de klus klaren voor het einde van dit jaar. President James Michel wil de wet veranderen zodat alle personen vrij kunnen zijn van alle vormen van discriminatie. Amnesty International is enthousiast over de ontwikkelingen in de Seychellen.

 

Vooruitgang willen zien

Een hele waslijst, zeker. Nu hoor ik je al denken: “dit is toch maar een deel van het verhaal?” Klopt. Exact mijn punt. Vandaag wordt vaak alleen het andere deel van het verhaal gebracht. De situatie van holebi’s en transgenders die in Nigeria, Oeganda en Zimbabwe zwaar onder druk komt te staan, eist alle aandacht op in de westerse media. Uiteraard moet je die verhalen ook brengen, maar niet uitsluitend!

Een goed communicatiestrateeg weet dat je LGBT-medestanders sterker maakt door over hun overwinningen en acties te communiceren, eerder dan de standpunten van homofobe en transfobe opiniemakers in Afrika te publiceren. De medestanders verdienen immers meer een luide stem dan zij die aansturen op schendingen van de mensenrechten.

 

Blik bijstellen

Soms heb ik de indruk dat we het licht van de Afrikaanse zon willen ontkennen. In veel westerse hoofden bestaat nog het beeld van Afrika als ‘het duistere continent’. Hun blik op Afrika is ergens in de twintigste eeuw blijven steken.

In Europa zijn we homoseksualiteit verder steeds meer gaan zien als een identiteit, eerder dan een handeling. Europese media zijn zich niet altijd bewust van het feit dat niet alle landen dezelfde definitie van homoseksualiteit hanteren. Voor de kolonisatie van Afrika maakten ‘homoseksuele handelingen’ bijvoorbeeld deel uit van riten in verscheidene Afrikaanse landen. Die handelingen worden echter niet noodzakelijk als homoseksualiteit gezien. Ook vandaag noemen verscheidene Afrikaanse mannen die seks hebben met mannen zich niet homo. Dat heeft niets te maken met hypocrisie, maar met een ander begrippenkader.

Bovendien gaan velen voorbij aan het feit dat Afrika meer dan 50 onafhankelijke landen telt die door de Verenigde Naties als dusdanig zijn erkend. In sommige landen gaat de situatie van holebi’s en transgenders erop vooruit, in andere landen is er sprake van een terugslag. In de westerse media wordt er vaak alleen gesproken over de negatieve ontwikkelingen.

Voor Europa zou deze situatie nochtans zeer herkenbaar moeten zijn. Europese landen maken ook zowel sprongen voorwaarts als achterwaarts. Het hangt er maar vanaf waar je woont in Europa. Als buitenlandse media de mensenrechtensituatie in Rusland zouden veralgemenen naar heel het Europese continent, krijg je ook een vertekend beeld.

 

Bezint eer gij begint

Het is bijzonder pijnlijk om te zien dat holebi- en transgendermedestanders in het westen, vaak met de beste bedoelingen, acties ondernemen zonder de plaatselijke LGBT-gemeenschap te consulteren. Het leidt niet zelden tot een verslechtering van de situatie van holebi’s en transgenders in Afrika, eerder dan tot een verbetering.

De eerste minister van Schotland, Nicola Sturgeon, zorgde bijvoorbeeld onlangs nog voor een terugslag voor de Ghanese LGBT-gemeenschap door druk uit te oefenen op de Ghanese president zonder eerst strategisch overleg met de plaatselijke LGBT-activisten te plegen. Afrikaanse holebi- en transgenderorganisaties verdienen meer krediet. Gelukkig zijn er in de LGBT-beweging gedreven vrijwilligers die kosten noch moeite sparen om LGBT-activisten uit te nodigen in Europa om met politici in contact te komen. Zo verwerven Europese politici inzicht in de reële situatie in Afrika, en kunnen ze land per land strategieën uitdenken om mensenrechten op een efficiëntere manier te promoten.

 

Averechtse strategieën

Wanneer er gesproken wordt over mogelijke strategieën om LGBT-rechten in Afrika te promoten, volgen spijtig genoeg velen hun onderbuik. Velen springen op negatieve berichtgeving over LGBT-rechten in Afrika om te pleiten dat Europese regeringen moeten dreigen om ontwikkelingssteun in te trekken als drukkingsmiddel om mensenrechten te beschermen.

De praktijk wijst uit dat dergelijke strategieën vaak een compleet averechts effect hebben. Ze versterken bovendien homofobe en transfobe opinieleiders die homoseksualiteit en transgenderisme maar al te graag afschilderen als een westers importproduct.

 

Afrekenen met koloniaal verleden

Het tegendeel is spijtig genoeg waar: homofobie in Afrika is in verscheidene gevallen een westers importproduct. In grote delen van Afrika was homoseksualiteit voor het koloniale tijdperk legaal. Tijdens de koloniale bezetting hebben Europese landen antisodomiewetten geïntroduceerd in Afrika die tot vandaag in veel landen overeind blijven. Er zijn landen die de oude sodomiewetten afschaffen. Als je daar met een kritische blik naar kijkt, kan je stellen dat die landen zich juridisch emanciperen ten opzichte van de voormalige kolonisatoren. Zij schrappen de homofobe wetten die de Europese landen destijds in hun wetgeving hebben vastgelegd.

Spijtig genoeg bestaat er vandaag een nieuwe vorm van homofobe inmenging uit het buitenland. Radicale geloofsgroepen, met name uit de VS, financieren haatcampagnes tegen holebi’s en transgenders in verscheidene Afrikaanse landen. In Europa wordt er momenteel met de terroristische aanslagen in het achterhoofd gesproken over het droogleggen van terroristische geldstromen. Terecht. Alleen hoop ik dat we met dezelfde ijver zullen bekijken hoe we de financiering vanuit het Westen van campagnes die oproepen tot haat en geweld tegen Afrikaanse holebi’s en transgenders kunnen droogleggen.

 

Er is hoop

Er zijn echter uitwegen voor een eerlijkere omgang met de mensenrechtensituatie van holebi’s en transgenders in Afrika.

Ten eerste kunnen we een nieuwe strategie toepassen om LGBT-rechten in Afrika te promoten. Zowat alle Belgische diplomaten zijn daarvan overtuigd, nu nog de publieke opinie. LGBT-rechten kan je effectief in het buitenland promoten door erop te wijzen dat de strafbaarheid van homoseksualiteit een degelijk hiv-beleid in de weg staat, waardoor het virus zich sneller kan verspreiden in de voltallige bevolking. Afrikaanse politici blijken in de praktijk gevoelig voor die argumenten. De hiv-epidemie werkt dan ook heel ontwrichtend op sociaal en economisch vlak in verscheidene Afrikaanse landen.

Te tweede kunnen we een vollediger beeld schetsen van de mensenrechtensituatie in Afrika. We beroepen ons daarbij best op de informatie die we krijgen van LGBT-activisten ter plaatse en op betrouwbare bronnen zoals ILGA-World. Nog beter zou zijn als we meer spreekruimte geven aan LGBT-activisten en net iets minder vaak dan nu het geval is de homofobe en transfobe opinieleiders in Afrika aan het woord laten in de westerse media.

Tot slot werken we best aan onszelf. Als Europeanen moeten we ons verzetten tegen de bestaande vooroordelen en het neokoloniale denken die soms de kop opsteken. We kunnen de Afrikaanse LGBT-activisten maar versterken als we hen als gelijken behandelen. Veel westerse holebi’s en transgenders hopen op vooruitgang voor onze medemensen in Afrika. Laat ons dan vooral ook het licht van de Afrikaanse zon zien!

Dit artikel verscheen op 30 maart 2016 op Zizo Online
Foto: Delia Vermant